Achterklap op kantoor en de moraalridder thuis

08/03/2016

Zonder erbij na te denken pak ik een postzegel uit de kast met kantoorartikelen op kantoor en plak deze op een envelop die ik naar een vriendin wil sturen. Op het moment dat ik de envelop in het postvak ‘uitgaande post’ wil leggen realiseer ik mij dat mijn collega het wellicht gek vindt privépost tussen de uitgaande post te zien. Dus stop ik de envelop toch maar in mijn tas. Maar de postzegel dan? Daar ben ik dan weer pragmatisch in. Ik heb nu een postzegel nodig en er zijn in het verleden genoeg situaties geweest waarin ik privé bijgedragen heb aan iets voor of vanuit House of Performance. Een appeltaart bakken voor de klant bijvoorbeeld. Het voelt in ieder geval in balans.

Maar wat is nou het grijze gebied hierin? En hoe denken mijn collega’s hier eigenlijk over? Daarover hebben we het afgelopen donderdag avond gehad tijdens het ‘Vrienden van HofP event’ met het thema ‘Ben je te verleiden?’. Mijn collega’s en ik hebben allemaal vrienden uit verschillende vakgebieden en organisaties uitgenodigd om een mooie avond te beleven en geïnspireerd te worden op het onderwerp Business Ethiek.

Mijn collega Sjoerd Hogenbirk, Bestuurskundige en Theoloog, promoveert op Business Ethiek en neemt me mee in de wereld van zijn onderzoek. Ooit zei een klant tegen hem: “Mag ik je even spreken? Ik heb een dilemma. Ik kan het er met mijn manager niet over hebben. Met jou wel want jij hebt theologie gestudeerd.”

Het kostuum van de onethische bankier

We willen tegenwoordig steeds beter presteren en daarbij komen we in ethische dilemma’s terecht. Er vliegen een heleboel vaktermen door de zaal. Functionele differentiatie, compartimentalisering, morele identiteit.

De kern is volgens mij dat we verschillende rollen hebben in ons leven. Ik ben niet alleen vriendin, dochter en geliefde maar ook adviseur, sporter en bestuurslid van een stichting. En deze rollen vervul ik in allemaal verschillende gemeenschappen. Dus – in tegenstelling tot mijn oma- niet allemaal in hetzelfde dorpje waar ik al mijn hele leven woon. Sjoerd legt uit dat je in de verschillende rollen ook verschillende kaders van waarden en normen hanteert. Dat lijkt me best ingewikkeld. We moeten dus flexibel zijn in de waarden en normen die we hanteren. Ons aanpassen op de rol en omgeving waar we in zitten. Wat doe ik thuis dan bijvoorbeeld wel en vind ik op het werk echt niet kunnen? En lukt het me eigenlijk wel om af en toe afstand te nemen om naar mijn leven als geheel te kijken en te reflecteren op mijn overall waarden en normen kader?

Als ik Sjoerd goed heb begrepen, is activatie het sleutelwoord. Hij vertelt ons over een onderzoek dat gepubliceerd is in Nature. Wat blijkt is dat bankiers minder ethisch handelen dan de controlegroep als hun professionele identiteit door middel van priming geactiveerd is. Dat zou betekenen dat een vader, die zijn pak aantrekt om naar de bank te gaan waar hij werkt andere waarden en normen hanteert dan als hij thuis bij zijn kinderen zou blijven.

Sjoerd vertelt het voorbeeld van David Cameron die als politicus tegen het opvangen van asielzoekers is geweest. Totdat de foto van het aangespoelde dode jongetje op het strand de wereld rondging. Cameron zei als vader diep geroerd te zijn door de foto. En het niet over zijn hart te krijgen om geen vluchtelingen op te vangen. Sjoerd legt uit dat op dat moment het compartiment ‘vader’ bij Cameron geactiveerd is waardoor een juridisch vraagstuk een ethisch vraagstuk wordt. Moralisering noem je dat.

En hoe zit dat dan eigenlijk bij mezelf? Op werk sta ik bij sommigen bekend als diegene van de achterklap. Ik weet vaak wat er speelt onder collega’s en praat er ook wel over. Niet een heel integer imago, besef ik me. Mijn vrienden daarentegen geven aan soms mij niet de waarheid te vertellen als ze iets hebben gedaan wat wellicht niet zo integer was. Dit omdat ik in hun ogen de moraalridder ben die vaak handelt op basis van mijn principes. Of ik hier nou zo blij mee moet zijn.

En om het nog ingewikkelder te maken heb ik zelf het idee dat ik op mijn werk veel minder snel te verleiden ben dan privé.  Als ik zakelijk een Greenweheels auto huur, lever ik hem bijvoorbeeld altijd met een volle tank in omdat één van de waarden van House of Performance reciprociteit is. Ik wil dus niet dat de waarden van de organisatie waar ik werk in de knel komen door iets wat ik doe. Als ik privé een auto huur daarentegen, bereken ik vaak hoeveel ik moet bijtanken zodat de tank net vol genoeg is om op de meter een ‘volle tank’ te zien.

Maar wat als je collega’s vrienden worden en de rollen vermengen? En de rollen vermengen.

Afgelopen donderdag hebben we dit aan de hand van stellingen ervaren. De hele groep staat in de zaal en moet zich verdelen tussen de linker en de rechter kant van de zaal. Links is ‘oneens’, rechts is ‘eens’.  De volgende stellingen komen langs.

  • Een collega vertelt me in strikt vertrouwen dat de collega, waar ik het het beste mee kan vinden, binnenkort ontslagen wordt. Ik vertel dit aan de desbetreffende collega.
  • De omzet van ons bedrijf is zo belangrijk, dat ik projecten verkoop waar ik persoonlijk niet helemaal achter sta.
  • Ik werk al zo hard, af en toe uren vrij nemen zonder verlof te schrijven kan best.

Al snel blijkt dat de situatie en de omstandigheden bepalend zijn voor het kader van waarden en normen dat we toepassen en het gedrag dat daaruit volgt. Overigens denk ik dat het in de praktijk lang niet altijd zo’n bewust proces is en we vaak genoeg eerst handelen en achteraf rationaliseren welke waarden en normen aan ons gedrag ten grondslag liggen. Maar dat is weer een ander verhaal.

Je bent of integer of je bent het niet

Sjoerd legt uit dat in onze samenleving de nuances verdwijnen. Je ziet het ook in het nieuws. Frauderende zakenmannen en -vrouwen zijn of het één of het ander en maar zelden wordt het genuanceerde verhaal verteld. Terwijl we zelf aan de hand van de stellingen hebben gemerkt hoe bepalend omstandigheden zijn. En ik geloof persoonlijk dat iedereen in de kern gewoon een goed mens wil zijn. Alleen verschillen de maatstaven en de balans. Mijn vriendin, Christien Oudshoorn, vertelde me laatst de volgende analogie. Er zijn mensen met een witte schort met allemaal vlekken uit het verleden daarop. Je staat te koken en er komt een vlekje bij. Je ziet het bewust gebeuren en je denkt “ach het is maar een klein vlekje, dat maakt niet zo veel uit”. En er zijn mensen met schone, witte overhemden. Als daar ook maar een klein vlekje op komt, maakt dat heus wel uit. Ongeacht de omstandigheden.

Maar hoe kunnen we hier op ons werk nou bewuster mee omgaan? Uit Sjoerd zijn verhaal begrijp ik dat er grenzeloze organisaties zijn zonder ethisch besef maar wel prestatiegericht. Het doel heiligt de middelen. Volkswagen is hier een voorbeeld van. En dan zijn er ook gedreven organisaties die oog hebben voor prestaties en de manier waarop prestaties worden behaald. Ik stel me dan een aantal managers met pak en das in een kamer in een hoge toren voor, die het gesprek met elkaar voeren over “Wat is nou het echte verhaal?”, of “Wat is jouw intentie?” . Of misschien zelfs “Wat zou jouw broer van jouw bonus vinden?” en “Zou je aan je dochter vertellen dat jij verantwoordelijk bent voor wat de impact van dit project is?”. Cool, toch?

Sjoerd noemt dit performance spanning en vertelt ons dat hij droomt van Performance Spanning Indicatoren in plaats van allen Key Performance Indicators.

Er zijn drie principes die je helpen om een gedreven organisatie te worden. Zo makkelijk is het ook gewoon soms.

  1. Transparantie: dilemma’s delen en feedback geven
  2. Normen challengen: wat we gisteren deden, past dat vandaag nog wel?
  3. Werkvloer staat centraal: voorbeeldgedrag van de manager die in verbinding is met zijn mensen

Er zijn altijd meer situaties dan regels

De lezing is afgelopen en ik loop enigszins verstrooid de zaal uit. Wat ik me realiseer: er zijn altijd meer situaties dan regels en daarom zal ik altijd mijn eigen kompas nodig hebben. En waar ik me nu van bewust ben is dat ik maar liefst 10 kompassen in mijn zak heb en steeds de afweging moet maken welke me de juiste weg gaat wijzen.

We krijgen een kaartje mee dat ons uitdaagt om de belangrijkste lessen, actuele uitdagingen en toepassingen op te schrijven. Wat ik in ieder geval ga doen is met mijn collega’s en vrienden het gesprek aan gaan. Is achterklap per definitie onethisch? Wat is de intentie daarachter? En wat maakt eigenlijk dat mijn vrienden me zien als moraalridder? Vertellen ze me daarom misschien ook sommige dingen niet? En is dat niet ook onethisch? En hoe zien mijn collega’s die ook mijn vrienden zijn me eigenlijk?

Werk jij in een gedreven organisatie? Doe de Business Ethiek Scan.

Business ethiek scan

nina

Over de auteur

“Nina komt zeer authentiek, heel geloofwaardig, senior, betrouwbaar en rustig over en geeft de indruk dat ze grip en overzicht heeft (op situatie, groep en inhoud). Ze zegt niet veel in de zin dat ze niet dominant aanwezig is, maar als ze iets zegt is het zinvol en voegt het inhoudelijk iets toe. Ik heb het idee dat Nina oprecht in ons probleem geïnteresseerd is en ons het goede toewenst en daar bij wil helpen”. “Ik krijg energie van Nina: en dat vind ik fijn. Door haar enthousiasme kan en wil ik hard werken. Ik voel me vrij en te zeggen en denken wat ik wil. En dat wordt door Nina aangemoedigd en gewaardeerd.”

Naar Nina Oudshoorn

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *